صفحه اصلی|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت

خانه محلی قزاقها

 

در اواسط هزاره اول میلادی قبایل ترک نژادی "کیّز اوی"  خیمه را اختراع کردند "کیّز اُوی"  خانه نمدی و تا شو، مسکن قدیمی و همزمان امروزی کوچ نشینان است آن را می توان به عنوان یک دست آورد بزرگ فرهنگ مادی قزاق ها نیز شمرد به خاطر آن که همه اثاثیه قزاق ها ازنمد گوسفند و شتر ساخته شده بود همسایگان مجاور از جمله چینی ها این مردم را "انسان های نمدی"می نامیدند.

  "کیّز اُوی" ظرف یک ساعت به آسانی جمع  و جور می شود و بر روی وسایل حمل و نقل همچون شتر، اسب راحت منتقل می شود درباران سیل آسا خیس نمی شود در روز های سوزان تابستان خنکی هوا را حفظ می کند در باد های شدید پاییزاستواراست در سرمای زمستان آسایش بخش است همه این صفات "کیّز اُوی" را مسکن منحصر به فرد می کند. "کیّز اویی" که بیش از دو هزاروپانصد سال پیش پیدا شده  امروزه نیز در میان قزاق ها مورد تقاضا است آن را در چراگاه های دام پروران نصب می کنند. هیچ  جشن و مراسم  ملی قزاق بدون "کیّز اوی" حتی در شهر ها صورت نمی گیرد.

 
  بدنه "کیّز اوی" از چهار عنصراصلی ترکیب شده است: "شانیراق"  گنبد، "اوّق"  چوب هایی که تکیه "شانیراق" هستند ، "کِرِگه"  دیوار های طارمی "کیّز اوی" اندازه "کیّز اوی" به تعداد کِرِگه بستگی دارد و "اِسیک"  (در چوبی) سیما و آینه رفاه صاحب "کیّز اوی" است لذا روی در حکاکی نقش دار می کشند "کِرِگه" "کیّز اوی" چند پارچه ای است "کیّز اوی" معمولی شش پارچه ای یا "شش بالی" مال فقیران بود ثروتمندان "کیّز اوی های" چهارده  وشانزده پارچه ای داشتند می گویند که جنگیر خان به تزار روس نیکولای 2 "کیّز اوی" هیجده پارچه ای تقدیم کرده بود یعنی اندازه آن سه برابر بزرگتر از"کیّز اوی" معمولی بود وضع مادی خانواده را ممکن بود قبل از ورود به مسکنشان یعنی ازظاهرش مشخص نمود. چون رنگ نمد "کیّز اوی" فقیران خاکستری یا سیاه بود و انسان های بااستطاعت "کیّز اوی" با نمدی ازپشم گران گوسفند سفید داشتند.

  قسمت های چوبی "کیّز اوی" را استاد کاران می ساختند که هر قبیله بزرگ هنرمندانی ماهردر این رشته داشتند حتی ولایت هایی وجود داشتند که اهالیشان در ساختن بدنه "کیّز اوی" برای فروش تخصص پیدا کرده بودند. بطوری که معلوم است "کِرِگه" را از درخت بید می ساختند تا دستکاری درخت را طی یک سال خشک می کردند "شانیراق" را از درخت توس می ساختند برای قزاق ها "شانیراق" یادگارمقدس خانوادگی یعنی به عنوان  نشانه ادامه زندگی اجداد ارزنده بود آن را نسل به نسل و از پدر به پسر کوچک خانواده واگذار می کردند "شانیراقی" که سال های متعددی را پشت سر گذاشته برای نسل جدید گویا قدرت و حمایت ارواح را وانمود می کرد بعد از سالیان زیاد "شانیراق" از دود اجاق سیاه می گشت ولی هر چه سیاه تر گشت ارزش آن  افزون می گشت قزاق ها خانه پدر را که "قارا شانیراق" می نامیدند آن را کوچکترین پسر خانواده به ارث می برد.

 بعضی از پژوهشگران بر این عقیده هستند که "شانیراق" غیر از وظیفه دود کشی هم وظیفه ساعت را به عهده داشت قزاق ها با دقت زیاد طبق انکساراشعه در"اوّق ها" که از "شانیراق" می آیند  می توانستند ساعت را مشخص بکنند در وسط "کیّز اوی" همیشه ستون "ادال باقان" می گذاشتند در قسمت پایین "ادال باقان" مرد ها اسلحه، در قسمت بالا کلاهشان را آویزان می کردند قزاق ها "ادال باقان" را مقدس می دانستند به بچه ها منع می کردند که با آن بازی کنند معمولا روی "اَدال باقان" چوبی را از بالا تا زیر نقش می کردند آن را به استاد کاران نامی سفارش می دادند.

 غذا را توی "کِبِژه" نگه داری می کردند که آن سمت راست در ورودی قرار داشت قزاق ها عقیده داشتند که غذا را نباید رویی باز گذاشت وگر نه گویی نیروی نا پاک آن را آلوده می کند بنا براین در قفسه ها را همیشه می بستند حتی امروزه مادر بزرگ ها روی دستارخوان را با پارچه می پوشانند. درسمت چپ در ورودی  "قورژین" (خورجین) کیسه نمدی می آویختند. روی کف خانه را با "تیکِمِت"، "سیرماق"، "اَلاشا" گلیم های نمدی گرم می کردند. در میان این همه زینت دهنده "کیّز اوی"  قالی دیواری  "توس کیّز" بود. غنایم صیادی پوست گرگ و روباه، الات موسیقی را بر"توس کیّز" آویزان می کردند نزدیکتر به دم در وسایل اسب ،همراه مادام االعمر کوچ نشین زین و یراق اسب قرار داشتند افسار اسب را بر نوک های "کِرِگه" می آویختند.

  وضع دختر در خانواده به عنوان مهمان گرامی بود بدین جهت تختخواب وی سمت راست قرار داشت به دوشیزه ای که هنوز شوهر نکرده "اُن ژاقتا اُتیرغان قیز" (دختری در سمت راست نشسته) می گفتند.
قزاق ها مردم مهمان نواز هستند و آنها عقیده دارند که مهمان همراهش برکت می آورد بنا بر این مهمان
   خود را "ژوغاری شیغینیز"، "تورگه شیغینیز" - بفرمایید بالا دعوت می کنند و با  "سیباغا" - بهترین غذا هایی که برای مهمان ناگهانی نگه داری میکردند پذیرایی می کردند.

Copyright © 2009 I.C.R.O. All rights reserved. رايزني فرهنگي ج .ا.ا - قزاقستان