صفحه اصلی|اسلام|زبان و ادبيات فارسی|سوالات متداول|تماس با ما|پيوندها|نقشه سايت

چهرۀ ایران در کتاب های درسی مدارس قزاقستان

پژوهشگر  :    انلیک قاسابکاوا قورالقازی قیزی       سال 2010

مقدمه :

این پژوهش کتاب های درسی کلاس هفتم تا کلاس یازدهم را در بر می گیرد. ( از کلاس نخست تا سال هفتم هیچ سخنی از ایران در کتاب های درسی قزاقستان به میان نیامده است.) هر کدام از این کتاب ها به صورت جداگانه بررسی شده است . از این رو، این نوشته شامل پنج بخش ( هر کدام مربوط به یکی از پنج کتاب تاریخ مدارس قزاقستان است.)

بخش نخست ؛

ایران در کتاب تاریخ جهان در سده های میانی      (کتاب تاریخ سال هفتم مدرسه )[1]

 

·                   در صفحۀ  26  این کتاب  زیر عنوان « رشد فرهنگی ایران » صنعت قالی بافی ایران معرفی شده است[2] .

·                   در صفحۀ 30 زیر عنوان  « سیستم فئودالی آسیای میانه در سده های میانی » چنین آمده است ؛

درسدۀ  5-6  در آسیای میانه؛ افغانستان ، شمال هند، شرق ترکستان، حکومت افنالیت یعنی " فن سفید" تشکیل شد. سرزمین و جغرافیای اصلی قوم افنالیت عبارت بود از ؛ شرق ایران و تاقارستان و شرق افغانستان . قبیله های افنالیت نظام متحد داشتند.  بعداز آن مملکت بزرگی در افغانستان امروز تشکیل دادند[3].  پس از قوی تر شدن حمله به کشورهای همسایه را شروع کردند و ساسانیان را شکست داده مالیات دهنده و خراجگزار خود کردند. بلاخره ایرانیان مجبور بودند به آنها مالیات بپردازند. در سال 565 داخل مملکت افتالیت مخالفانی پیدا شدند و همزمان با ضعیف  شدن مملکت افتالیت از لحاظ سیاسی و اجتماعی، پادشاه ایران خسرو 531- 576  زمین های آنان را فتح کردند. پادشاه ایران (خسرو) شهرهای بوست، کابول و سیند[4] در سرزمین تاقارستان را نابود ساخت. درسال 588  امپراتوری پادشاهی ساسانی  قصد جنگ با ترکان می کند و تمام مملکت افنالیت را به زیر فرمان خود درمی آورد. بهرام درسال 590 شاهنشاه ایران می شود و به تخت می نشیند. همه آن حوادث در سرزمین تبریز اتفاق می افتد. جنگ های ایران و ترکان برای فتح افتالیت چند مدت طول می کشد. بعد از درگذشت بهرام، خسرو دوم به تخت سلطنت می نشیند. درطول سال های 590- 627  مملکت قدرتمند ایران رو به ضعیف می رود.  بعد از ضعیف شدن پادشاهی ایران باز ترکان شهرهای ری و نیشاپور خراسان را فتح می کنند و درآن سرزمین، قدرت خود را حاکم  می سازند ودر نتیجه آسیای میانه به دست ترکان می افتد.            

·                   درصفحه 123  همان کتاب  راه تجارت  زمینی از سوی هند به ایران بازگو می شود و نقشه ای به این منظور ارایه می شود.

·                   درصفحه 139  دربارۀ رشد علم و آموزش بحث می شود . در این قسمت از ابوعلی سینا به عنوان شاگرد فارابی یاد می شود. در صفحۀ یاد شده چنین آمده است ؛                        

ابو علی ابن سینا شاگرد الفارابی بود. وی 5 کتاب دربارۀ علم پزشکی به نام " قانون علم پزشکی " [5] نوشته بود. هم او منتخب شعری به نام " کتاب علم " را به زبان های عربی و فارسی نوشت[6]. در سال 1000 میلادی وی با ابوریحان بیرونی ملاقات کرد و بعد از آن چند کتاب علمی دیگر نوشت.

ابن سینا دربارۀ گیاهان پژوهش گسترده ای کرد واز آنها داروهای گوناگونی برای درمان بیماران ساخت.

·                   در همین بخش در بارۀ فردوسی آگاهی هایی در کتاب آمده است.به قرار زیر؛

فردوسی سال( 940-1030  )  یکی از شاعران بزرگ عصر میانه فردوسی بود. وی شاعر بزرگ ایران و تاجیک است[7]. برای نوشتن کتاب بزرگ خود " شاهنامه " 30 سال عمرش را صرف کرد. وی در این کار بزرگ خود مبارزه  و جنگ های ایرانیان با حمله کنندگان به کشورشان را بیان می کند. و هم از قهرمانان بزرگ سرزمین خود تجلیل می کند. شاعر هم چنین دربارۀ مردم  فداکار ایران زمین و حامیان زندگی شخصی اش با  احترام یاد می کند.

·                   باز در همین بخش از یک شاعر بزرگ دیگر یاد می شود. از رودکی بنیان گذار ادبیات کلاسیک فارسی

مطالب این بخش به قرار زیر است؛

رودکی ( سال 860-941 ) از بنیان گذاران ادبیات کلاسیک فارسی است .ابوعبدالله رودکی یکی از  بزرگترین شاعران عصر میانه بود. شاعر در شعرهای خود از خصوصیت  وشخصیت مردم زمان خود و علم ودانش آنان و رنج و دردهای آنان سخن گفته است.

بخش دوم ؛

ایران در کتاب تاریخ جهان     ( کلاس هشتم )[8]

·                     درصفحه 91 به بعد این کتاب دربارۀ  ایران عصرصفوی ( سدۀ هفدهم میلادی ) چنین آمده است ؛

در سدۀ هفدهم، ایران کشوری فئودالی وکشاورزی بود وصفویان حاکم  بودند. در زمان حاکمیت صفویه بجز سر زمین امروز ایران، سرزمین های ؛ قفقاز ، قسمتی از آسیای میانه تا شهر مرو و غرب افغانستان امروز، با گرات، فراه ،کانداگار و همه بلوچستان جزئی از ایران بودند[9]. شغل اصلی ایرانیان در آن زمان  دامداری ، کشاورزی و صنایع دستی بود. صفویان از مردمان آذربایجان بودند. ایرانیان در دورۀ صفویه فرصت متحد کردن و یکپارچه نمودن غرب تا شرق مساپاتامیا تا دریای هند، از شمال تا جنوب بیابان قاراقوم و قفقاز و خلیج فارس و تا عربی داشتند[10]. حاکمان صفوی و قبیله های صوفی مسلک همراه آنان چندین زبان مخصوص خود داشتند و چند قبیله دیگر را با خود متحد کرده بودند. در سرزمین ایران قسمتی کوچ نشین بودند. در کشاورزی و در کاشت گندم، جو، برنج و توتون سیگار رشد چشمگیری کردند. و میوه جات و بخصوص انگور هم از رشد خوبی برخوردار بود. پرورش ابریشم نیزخیلی پیشرفت کرد. آن زمان زمین ها در ایران بخوبی آبیاری می شد. در دامداری ؛ پرورش گوسفند و بز رشد زیادی یافت.  قبیله های کوچ نشین کُرد، بلوج و لُر و ترکمانان به دامداری مشغول بودند. قالی بافی و پرورش پنبه خیلی رشد گرفت. قالی و ابریشم فارس درهمه جهان مشهور شده  بود. چینی و بدل چینی و صنعتگری هم رواج کامل یافته بود. تجارت داخلی و خارجی پیشرفت داشت .

در سدۀ هفدهم  در ایران روابط فئودالی تثبیت شده بود و زمین و آب به مالکیت اشخاص درآمده بود. ارزهای  دولتی " دیوانی" نام داشت .  قسمت های بسیار زیادی از زمین های ایران از آن دولت بود. ارزهای ( ارض = زمین ) مردمی ( از آن خانواده ها )  " حاص " نام داشت[11].  همچنین زمین های موقتی در دست   فئودال ها بود که با نام " جاگیر " از آنها یاد می شد. و ارزهای ( ارض = زمین ) دینداران و روحانیان  "وکف " ، "مولک" نامیده می شد[12]. دهقانان زمین شخصی نداشنند و آنها  زیر دست فئودال ها بودند و سطح زندگی آنها پایین بود. دهقانانی که با زمین کار می کردند " راعیتان "[13]   نام داشتند. و مردمی که به دامداری مشغول بودند " آیلاتان " [14] نام داشتند. فرمانروای بزرگ فئودال ها شخص شاه بود. وزیرکبیری که شاه او را تعیین کرده بودکشور را اداره می کرد.

·                   در سال های 1583-1629  شاه عباس اول صفوی، ایران به قدرت کامل رسیده بود.

وی خانانی راکه از او اطاعت نکرده بودند به دار کشید ، اداره مرکزی را قوی کرد و ارتشی  با هدایت انگلستان تشکیل داد. در ارتش ایران ، تسلیحات آتشی و توپخانه پدیدار شد[15]. جمیعت پایتخت ایران یعنی اصفهان 500000 نفر شد. گردشگران خارجی از زیادی دکان در بازارهای شهر تعجب زیادی می کردند.

در اوایل سدۀ 17 و آخر سدۀ 18 آخرین شاه صفوی سلطان حسین رژیم بد فئودالی را به بحران رساند.

برای نابود کردن سلسله صفویان، قبیله کانداگار افغانی آماده شده بود. ارتش آنان به فرماندهی میر محمود به بهانۀ آزاد کردن قبیله های اسیرافغان در سال 1722 به ایران حمله کرد. در این سال پایتخت صفویان را فتح کردند و سلطنت  سلطان حسین را به پایان رساندند. میر محمود شاه داخل ایران شد. اما اداره کردن همه افغانان موجود در ایران ممکن نبود.در شمال ایران ارتشی علیه ارتش افغان تشکیل شده بود وآنجا مردم ، قدرت ایرانیان از دست نداند. حاکمان صفوی برای رسیدن به قدرت در قفقاز با ترکان هم چشمی و رقابت می کردند. برای رسیدن به این مقصد با ترکان نیز می جنگیدند.[16] اما قسمت بزرگ قفقاز و مساپاتامیا را مجبور بودند از دست بدهند. همچنین سرزمین افغانان را نیز از دست دادند.و بلاخره همه اینها باعث کم شدن تجارت خارجی ایرانیان شد.

·                     وضع داخلی و خارجی ایران در زمان نادر شاه

در آخر همین سده مردم ایران مبارزه ضد کشور گشایان افغانی را ادامه کردند. این مبارزه را کسی به نام نادر از قبیله ترکان هدایت می کرد. در سال 1729 نادر ، افغانیان را از زمین ایران بیرون راند  همچنین در سال های 1730- 1735 ارتش ایران با هدایت نادر مبارزه علیه ترکان را آغازکردند و ترکان مجبور بودند از زمین های تسخیر کرده شان خارج شوند. نادر با استفاده از این اعتباری که کسب کرد مجلسی برپا نمود و بدین ترتیب خود را به عنوان شاه ایران معرفی نمود. سیاست نادر قوی کردن قدرت ایران بود. وی به قصد افزایش زمین های دولتی و حکومتی ، زمین های فئودال ها و اصیل زادگان را مصادره کرد. و به قصد پر کردن هزینه های دولت ، مالیات دهقانان را افزود و برای جنگ به راه افتاد. در سال های 1736- 1739 به هند حمله کرد و آن کشور را غارت کرد. اما چندین حمله  وی بی نتیجه بود و جنگهای طولانی وضع کشور و تولیدات  را کاهش داده بود. از بسیاری مالیات ها وضع مردم آشفته شد. بدین ترتیب مردم علیه شاه خود مبارزه را شروع کردند، اما شاه، نارضایتی های مردم را با شدیدترین صورت سرکوب کرد. این قهر شدید برای مردم خیلی سخت بود. در سال 1747 مبارزان شهر خراسان ، نادر را به قتل رساندند . بدین ترتیب کشوری که وی ساخت یکباره خراب شد.

·                     به قدرت رسیدن قاجاریان در ایران

بین گروههای فئودالی برای به دست آوردن قدرت وحکومت مدتی رقابت بدی ادامه داشت. آخر قرن 17 قاجاریان به قدرت رسیدند. در سال 1794 شاه آقا محمد خان به سلطنت رسید. پایتخت قاجاریان تهران بود. زمین ایران از لحاظ تقسیم بندی اداری به ایلات و ولایات تقسیم شد. ولایت را حاکمان اداره کردند و ایلات را که از  لحاظ وسعت، بزرگ بود و قدرت و حقوق و درآمد آنها نیز عظیم بود  وارثان شاه در اختیار داشتند و اداره می کردند. بزرگان و روسای ایلات درآمد و عائدی خود را داشتند و مالیات مردمی را نیزخودشان جمع آوری می کردند و مجرمان وجنایت کاران را به محاکمه می کردند و خودشان سزا می دادند. بعضی از فئودال ها و حاکمان از شاه تبعیت  نمی کردند مخصوصا فئودال های خراسان و کرمان . شاه مجبور بود آنها را کنترل کند. روحانیان دینی شیعه  در  زندگی اجتماعی مردم ایران نفوذ زیادی کردند. این گروه ( روحانیت شیعه و صاحبان مکتب ) مدارس و زمین ها[17]  و محکمات را اداره می کردند.            

·                     وضع بین المللی ایران در اوایل قرن 19  صفحه 229

در آخر قرن 18 ایران کشور فئودالی عقب مانده بود. اما تا این زمان استقلالش را از دست نداده بود. در آخر قرن 18 انگلستان و فرانسه سیاست استعماری علیه ایران را آغازکردند. در سال 1897 سفیران فرانسه برای قرار دادن ایران در مقابل روسیه و انگلستان، به ایران آمدند. بلافاصله  با همین قصد نماینده انگلستان یعنی مالکالم پیش شاه ایران آمد. وی با شاه قراردادی بست که طبق آن قرارداد فرانسویان نباید به ایران بیایند و اگر فرانسه حمله به هند را آغازکند شاه ایران بایدارتش خود را به افغانستان ببرد . همچنین طبق قرارداد تجاری ،انگستان امتیازات زیاد گرفت و به جای آن امتیازات کمک تسلیحاتی به ایران را تضمین نمود. این قرارداد (ایران وانگلستان) عملا علیه روسیه بود . شاه ایران روسیه را رقیب خود در حاکمیت قفقاز می دانست. به این دلیل شاه درجستجوی یک متفق بود. متصل شدن گرجستان درسال 1801 به روسیه و سیاست ارمنستان و آذربایجان ، شاه ایران را به تشویش انداخت. انگلستان و فرانسه برای رسیدن به مقصد خود در ایران سیاست بازی را آغاز کردند. بلاخره در سال1804 جنگ ایران و روسیه شروع شد و ایران شکست خورد در حالی که از هیچ کدام از دو کشور متحد نتوانست پشتیبانی بگیرد.

در سال 1813 قراردادی بین ایران و روسیه به نام " گلستان " بسته شد. بر طبق این قرارداد ایران از زمین های داغستان و گرجستان و شمال آذربایجان دست کشید. روسیه امتیاز امکان داشتن  نیروی دریایی در خزر را از ایران گرفت. روس ها امتیاز تجارت روسیه گرفتند و بدین ترتیب نفوذ روسیه  در ایران افزایش یافت. بعد از این انگلستان ادامه سیاست علیه روس ها را در ایران دنبال کرد. سال 1826 بار دیگر ایران با روسیه واردجنگ شد. اما این جنگ برای ایران ناکامی کامل به همراه داشت. و درماه فوریه سال 1828 قرارداد ترکمان چای بین روسیه و ایران بسته شد. بر طبق این قرارداد مرز دو کشور  رودخانه اراکس تعیین شد.و شرق ارمنستان به روسیه وصل شد. ایران مجبور بود به روسیه 20000 روبل جریمه پرداخت کند. ایران کم کم و بطور پمهانی زیر دست کشورهای غرب می شد.

·                     قیام بابیان ایران سالهای 1842-1852

درچهلمین سال قرن 19  نارضایتی بین مردم ایلات تبریز ، زنجان و اصفهان و یزد ضد حکومت ایران زیاد شد. و قیام هایی شکل گرفت . گردانندگان این قیام از گروه بابیان بودند. هدایت کننده و نماینده علم  باب، سید علی محمد خود را با عنوان " باب " به مردم معرفی کرد. ترجمه کلمه " باب"  دروازه است . کتاب بابیان " بیان " نام داشت . عقیده آنها این بود که از دروازه مهدی میاید و به مردم رحمت می بخشد. سید علی محمد  می گفت: قانون و کلمات قرآن کهنه شده و به این دلیل آنها باید آن را جدید و کامل کنند. بر طبق علم باب، مردم باید حق برابر داشته باشند و خارجیان و کسانی که  به باب اعتقادی  ندارند باید از ایران اخراج شوند. در سال های 1848 قیام بابیان از هر گوشه ایران دیده می شد .  عموم شرکت کندگان قیام فقیران بودند. برای نابود ساختن قیام،  وزیر کبیر میرزا تقی خان از شاه اجازۀکشتن باب را طلبید. درسال 1850 درشهر تبریز ارتش شاه باب را تیر باران کردند. بعد از کشتن باب شاه ایران قیامهای بابیان را با قهر شدید نابود ساخت.

·                     نیمه مستعمره شدن ایران

در نیمۀ دوم قرن 19 سرمایه خارجیان به ایران  وارد شد. ایران به این دلیل به کشور نیم مستعمره تبدیل  شد. امتیاز کشیدن سیم تلگراف را انگلستان گرفت.  تلگرافی که آنها کشیدند ایران را  به هند وصل کرد. برای آوردن سرمایه به ایران روس ها و انگلیسی ها رقابت داشتند. در سال 1886 کاپیتالیست انگلستان از شاه امتیازات استفاده از نفت را گرفت. و سال 1889 رویتر امتیاز ساختن بانک شاهینشاهی را اخذ نمود. درجنوب ایران نفوذ انگلستان افزایش یافت. در سال 1879 با تقاضای شاه روس ها شروع به آموزش ارتش ایران کردند. در سال 1890 پالیاکوف امتیاز ساختن بانک اعتباری از ایران را گرفت. در سال 1900 ایران از روسیه 22.5 میلیون روبل اعتبار میگیرد. پیش از جنگ جهانی اول  سرمایه گذاری روسیه به مبلغ 164 میلیون روبل رسید. آخر قرن 20 ایران از استقلال خود دست کشیده بود. شاه وشاهینشاه بازیچه کشورهای امپرالیستی شده بودند.

 

·                   انقلاب ایران در سالهای 1905-1911                                                                    

آخر قرن 20 بین گروههای گوناگون و مردم  علیه سیاست های ضعیف ایران  قیامهایی پدید آمد. گروه های دینی راجع به ساختن هم قسم شدند. در این سالها چندین گروه محفلی تشکیل شد. سال 1905 انجمن ضد حکومتی به نام "مخفی " تشکیل شد. آنان قیامهای ناراضیان را هدایت می کردند.  اول قرن 20 وضع اجتماعی ایران خیلی سخت بود. قیامهای ضد گرسنگی و ضد حکومت افزوده شد. سال 1905 تظاهرات گسترده ای در مسجد عبدالعظیم بر گزار شد. این گروه متحصن از حکومت وقت  خواستار تشکیل عدالت خانه برای تقاضای مردم شدند. برای قطع کردن تظاهرات مردم ، شاه  قول داد طلب آنها را انجام دهد. بعد از پایان تظاهرات ، شاه  به کیفر دادن به شرکت کنندگان اقدام نمود. در جواب این خشم و کیفر شاه در سال 1906 قیام دیگری شروع شد. این بار مردم از کنار رفتن شاه از مقام خود و قبول کردن قانون اساسی  سخن گفتند.

در سال 1907 در ایران مجلس اول برپا گردید و این علامت پیروزی انقلاب بود. در سالهای 1909-1908 بزرگترین مرکز انقلاب شهر تبریز بود . این بار هم شاه با کمک خارجیان در تبریز خونریزی کرد. انقلاب ایران تا سال 1911 تمام  نشد. در طی این انقلاب قدرت شاه ضعیف شد . شاه  ناتوانی های خود را قبول کرد و چشم امید به خارجیان داشت و همه اینها باعث زیر دست کشورهای امپریالیستی شدن ایران شد . همه اینها باعث شد که ایران درقرن  20 کشور عقب مانده و نیمه مستعمره ای باقی ماند .

 

بخش سوم :

ایران در کتاب تاریخ دنیا کلاس نهم (نام کتاب :  تاریخ جهان امروز )[18]

·                   ازصفحه 74  به بعد این کتاب می خوانیم ؛

 با وجود این که ایرانیان در جنگ جهانی سیاست بی طرفی داشتند اما  سر زمین آنان مرکز رقابت کشورهای  دو اتحادیه  بود.  سال 1914 ارتش ترکان استانهایی از ایران مثل آذربایجان را فتح کردند و تبریز و اورمیه را زیر دست خود گرفنتد.

سال 1915 ارتش روسیه حمله ای علیه ترکان را آغاز نمود و آنها را از آذربایجان بیرون راند. سال 1915 بر اساس توافق مخفی روسیه و انگلستان ایران به دو قسمت تقسیم شد. در اوایل 1917 فتح کنندگان ایران را به سه کشور تقسیم کردند. در جنوب ، انگلستان ، در شمال ارتش روسیه ودر غرب آلمان ها قرارگرفتند. سالهای جنگ اقتصاد ایران پایان رفت  و بین مردم بیماریهای واگیری رواج یافت.

·                    رشد جنبش استقلال طلبانه عمومی

جنبش استقلال طلبانه مردم ایران علیه کشورگشایان خارجی شروع شد. در راس رهبری این جنبش ها ، جنبش  شمال میرزاکوچک خان بود . وی طرفدار آزادی بود. گروهی که وی تشکیل داد " جنگلیان "  نام داشت.  انگلیسی ها به بهانه مبارزه با ارتش ترک و آلمان سال 1918  شمال غرب ایران را فتح کردند. و در نهم اوت سال  1919  پیمان حمایت ازایران را  با قرار شروطی  امضاء کردند .این  شروط نا عادلانه بود و باعث جنبش استقلال طلبانه مرم آذربایجان ایران ، گیلان و خراسان شد . در آن وقت روس ها با پیروزی بر مخالفان خود به بندر انزلی رسیدند. ارتش روسیه را رییس نیروی دریای خزر راسکولنیکوف  و معاون مرکز قفقاز آرجانیکیدزه هدایت می کرد. کوچک خان از آنها درخواست کمک تسیلحاتی کرد . روس ها ایران را تکیه گاهی در شرق می دانستند و لذا تقاضا کوچک خان را قبول را کردند و تسلیحات  به ایشان دادند. کوچک خان  کمک صمیمانه  روس ها را چرا که علاقه داشتند جنبش کوچک خان به پیروزی برسد-  قبول کرد.  روس ها با عجله شوراهای کمونیستی در آذربایجان  تشکیل دادند و به ایران بردند[19].

5 ژوئن سال 1920  جمهوری گیلان اعلام  شد. برای ادارۀ این جمهوری تازه تاسیس کوچک خان را دعوت کردند. چهارم  اوت سال 1921 جمهوری شوروی گیلان اعلام شد. اما این حکومت مثنوی را ارتش مثنوی[20] سرخ نتوانست حمایت کند. وقتی ارتش شاه نزدیک گیلان رسیده بود روسای جمهوری شوروی گیلان به سمت روسیه فرار کردند. بدین ترتیب ارتش شاه انقلاب گیلان را نابود کرد و حرکت و عملیات ساختن حکومت شوروی کوچک خان انجام نشد.

·                   چگونگی رشد سیاسی و اقتصادی ایران بین سال های   1921-1935               

در صفحه 75 این کتاب می خوانیم :

اصیل زادگان  ایران برای محکم کردن سیاست خود قدرت را از دست قاجاریان  به شاه منتقل کردند[21]. پالکاونیک[22] رضا خان نام پهلوی گرفت و قدرتی جدید از خاندان شاهنشاهی را شروع کرد. حکومت جدید ترتیب و منظم نمودن امور پرداخت. در سیاست خارجی نزدیک شدن به آلمان را می پسندید. روسیه و انگلستان سیاست نزدیک شدن به آلمان  را پشتیبانی نمی کردند. رضا شاه به قصد قوی کردن اقتصاد ایران از کارخانجات بزرگ و کوچک پشتیبانی کرد. با سرمایه گزاری آلمان می خواست چند کارخانه بسازد. به ساختن جاده و راه آهن پرداخت. با حمایت انگلستان شرکتهای نفتی رشد یافتند. بین شرکت انگلستان و ایران قرار داد بسته شد. بر طبق این قرارداد شرکت انگلستان از فروش  هر تن  نفت بایست به ایران مالیات بپردازند. در جریان جنگ حرکت و عملیات مخفی آلمانی ها در ایران افزایش یافت . روس ها از ایران می خواستند تا عملیات آلمانی ها را قطع کنند ولی ایران گوش به آنان نمی کرد.

بیست و پنجم اوت سال 1941 روس ها از شمال به سرزمین ایران وارد شدند و از سمت جنوب نیز انگلیسی ها آمدند. این حادثه در تاریخ ایران به نام " حادثه شهریور " به یاد مانده است. بدین ترتیب روس و انگلیس از دو طرف ایران را فتح کردند. رضا شاه مجبور شد که از مقام خود کنار رودو تخت شاهی را به پسرش که 22 سال داشت واگذار کند .

در نهم سپتامبر سال  1943  ایران وارد جنگ با آلمان  شد .

·                   ایران بعد از جنگ دوٌم دنیا                           

در صفحه 210  این کتاب می خوانیم :

بعد از جنگ دوٌم ایران با بحران شدید  روبرو شد . گرانی کالاها و غذا و کمبود کالاهای مصرفی ، خشکسالی در روستاها مردم را به وضع سختی انداخت. بعد بیرون راندن انگلیسی ها  و آمریکایی ها از زمین ایران هزاران ایرانی  بی کار ماندند جنبش استقلال طلبی جهانی در ایران نیز تاثیر کرده بود و احساسات ضد امپرالیسم مردم ایران بیدار شده بود. جنبش های ایران بین سال های 1949- 1952 علیه شرکت نفت  ایران و انگلستان  بود. از سال 1953- تا سال [23] این شرکت 454 میلیون تن نفت تولید کرد و 5 میلیارد دلار سود به دست آورد در حالی که مبلغ مالیات که باید می پرداخت فقط 8 در صد بود .

·                   جریان و سبب و نتیجهً عملیات انقلاب " سفید "              

در صفحه 210 این کتاب می خوانیم :

در نتیجۀ  قیام ارتش در سال 1953 کشور به غرب نزدیک شد. قرارداد ایران و بغداد امضاء شد. نشانه نزدیک شدن به غرب در این چیزها دیده می شد: فقط در بخشهای نظامی ایران 4600  نفر امریکایی کار می کردند و داخل کشور آداب و رسوم غرب را رواج دادند.

آمریکایی ها  برای کاهش تب جنبشها ، رفرم را مصلحت وقت دیدند. سال 1942 رفرم شروع شد. بعدها این رفرم را " انقلاب سفید "  نامیدند.

بر اساس این رفرم در طی سالهای 1962-1974 رشد اقتصاد ، تنظیم مسائل ارضی و رشد بهداشت پزشکی باید انجام  می پذیرفت. سال 1973 برای زنان ایران حق رای در انتحابات دادند. عنصرخاص این رفرم، مسائل ارضی بود. بر طبق این بخش از رفرم زمینداران بزرگ می بایست که به خانواده های بی زمین ، زمین بفروشند. در نتیجه این رفرم  تقریباً  2.2 میلیون فامیل زمیندار شدند.

·                    ماه فوریه دسال 1979 انقلاب ایران 

در صفحه 211  می خوانیم :

ماه فوریه سال 1979 انقلاب ایران[24] به پیروزی رسید و قدرت شاه نابود شد. جمهوری اسلامی ایران اعلان شد و بر طبق آساسنامه 1979 رهبر دینی خامینی بود. آداب و رسوم اسلام زنده شد و ایرانیان  بر طبق قانون اسلام زندگی می کردند.

·                   ایران در سالهای 1980-1990                          

در ادامه صفحه 211  می خوانیم :

در ایران بعد از انقلاب  اقتصاد اسلامی مطرح گردید . و حکومت جدید از کارخانجات و بخش خصوصی شروع به پشتیبانی کرد.

در سال های 1980 ایران می خواست مسائل مرزی را با توسل به جنگ حل کند[25]. جنگ ایران و عراق 1980- 1988  هشت سال طول کشید . در اثرجنگ چندین ده و  شهر خراب شد . انقلاب ایران ضد امریکاییان بود  و به همین دلیل تا الان در روابط ایران و امریکا بهبودی حاصل نشده است.

در جریان سال 1990 اداره سیاسی کشور دچار تحوالات زیادی شد . دورۀ ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی تمام شد و به جای وی پنجم اوت سال 1998   محمد خاتمی به ریاست جمهوری رسید. بعد آمدن خاتمی سرمایه گذاری خارجی با مجوز رسمی آزاد شد. تمام دارایی های خاندان پهلوی به انجمن " بی بختان"[26] واگذار شد.

در سال 1980 اقتصاد ایران نزول کرد. تولیدات داخلی کاهش یافت. این بستگی به رشد سریع جمیعت داشت. جمیعت ایران در سال های 1972-1976 به 61 میلیون نفر رسید. در نتیجه وضع مردم خراب تر شد. بعد از تمام شدن جنگ برای بازسازی اقتصاد و روبراه کردن وضع مردم، رفرم لازم بود.

رییس جمهوری اسلامی محمد خاتمی اقدام به تحولاتی برای رشد اقتصادی کرد. با کمک سرمایه گذاران خارجی و استفاده از اعتبارات خارجی کارخانه های جدیدی ساختند. برنامه ای 5 ساله برای رشد اقتصادی تنظیم شد.خاتمی در سیاست خارجی از صدور انقلاب اسلامی دست کشید. وی برای برقرار کردن روابط با کشورهای خارج به روسیه ، انگلستان و فرانسه سفر رسمی کرد. وی سیاست امریکا و اسرائیل را فاش کرد تا تولید اتم  در ایران  ادامه پیدا کند.

در ماه اکتبر سال 1992 رییس جمهوری قزاقستان نظربایوف به کشور ایران سفر رسمی داشت. برای بهینه سازی روابط دو کشور راه باز شده بود.سال 1993 سفر رفسنجانی به آلماتی و متقابل آن سفر  نظربایوف  به تهران نشانه روابط خوب دو کشور بود.

وضع خوب ایران ناگهان در جریان انتحابات پارلمانی متغیر شد. اختلاف نظر بین کانسروا تور ها [27] و رفرم کنندگان پدیدار شد. سال 2007  نظربایوف با احمدی نژاد و خامنه ای رهبر انقلاب ملاقات کرد و قرارداد هایی امضاء شد.پس از این  هر دو طرف می توانند از راه ها و جاده های یکدیگر برای حمل و نقل استفاده کنند.

در روابط سیاسی بین المللی هر دو رییس جمهور نظر واحدی دارند . در جریان گفتگوهای طرفین دربارۀ برنامۀ اتمی ایران ، رییس جمهور قزاقستان اخطار کرد که برنامه اتمی ایران باید زیر نظر "ماقاته " [28]باشد.

ماه اکتبر سال 2008   پنج دولت دربارۀ  ساحل دریای خزر با هم ملاقات کردند. در جریان ملاقات راجع به استفاده کردن همگی از منابع دریا صحبت کردند. 

بخش چهارم ؛

ایران درکتاب تاریخ دنیا[29]  ( کلاس 10  )              

در صفحه 122  می خوانیم :

·                    ایران در اوایل قرن 20

در اوایل قرن 20 ایران کشور عقب مانده با علامت کاپیتالیستی  بود. جمیعت ایران بیش از 10-12 میلیون افزایش نداشت. ایران از ملیت های زیاد تشکیل شده بود. بجز فارس ها در سرزمین ایران قبیله های دیگری چون ؛  لری ها، کردها، بلوچ ها، بختیاری ها، ترکمن ها، عرب ها زندگی می کنند. صنعت و شغل قبیله ها دامداری بود. از لحاظ سیاسی قسمت یک[30] در نفوذ روس ها و قسمت دوم [31]در نفوذ انگلسی ها بود. حکومت ایران در جنگ جهان اول سیاست بی طرفی را گرفت. با وجود این که زمین های  ایران محور رقابت کشورهای اتحادیه ای جنگی شد. در اوایل سال 1917 کشور ایران در زیر نظر و نفوذ  سه کشور خارجی بود.

1) سمت جنوب  _______     ارتش انگلستان

2) سمت شمال   _______     ارتش روسیه

3) سمت غرب   _______     ارتش آلمان

*  رشد جنبش استقلال طلبانه

بعد تمام شدن جنگ جهانی اول ارتش آلمان و ترکان به سرزمین خود بازگشتند. روس ها نیز از سمت شمال بیرون رانده شدند. 50000  نفر ارتش انگلستان سعی کردند که نفوذ خود از دست ندهند. سال 1918 در ایران گروه " وصول الدولة [32]" از انگلیسی ها پشتیبانی کردند. نهم اوت سال 1919 قرارداد ایران و انگلستان امضاء شد. بر طبق قرارداد دولت را انگلیسی ها  اداره می کردند از  ارتش و اقتصاد دولتی  به حمایت انگلستان درآمد. تا زمانی که قرارداد در مجلس به تصویب نرسیده بود، انگلیسی ها در ادارات را ریاست می کردند. این قرارداد بی عدالتی و  نارضایتی بین مردم را موجب شد.

آذربایجان ، گیلان ، خراسان اولین مرکزهای جنبش استقلال طلبی بود. هدایت جنبش شمال ایران  به دست کوچک خان بود. در آن زمان روس ها به دنبال شکست خوردگان " گواردیای سفید[33] " به بندر انزلی رسیدند . کوچک خان از آنها تقاضای کمک تسلیحاتی کرد و روس ها تقاضای آنها را قبول کردند. حکومت شوروی خیلی زود در قسمت آذربایجان ارتش تشکیل داد و به زودی به ایران اعزام نمود. چهارم اوت سال 1921 جمهوری شوروی گیلان  تشکیل شد. اما  این دولت مثنوی  را ارتش مثنوی  شوروی[34] نتوانست حمایت کند. وقتی ارتش شاه سمت گیلان رسیده بود همه روسای حکومت گیلان به روسیه فرار کردند. بدین ترتیب تشکیل حکومت شوروی مصنوعی به ناکامی رسید. ماه دسامبر سال 1921 ارتش کوچک خان، با هدایت کمونیست ها، حیدر [35]را کشتند. ارتش شاه با استفاده ازهمین اختلاف نظر علیه نیروهای آزادی خواه دست به حمله زد. سال 1921 کوچک خان تحت تعقیب قرارگرفت .

سال 1922 ارتش شاه به قیام های آذربایجان و خراسان را خاتمه داد. بدین ترتیب اولین جنبش استقلال طلبی مردم بی نتیجه ماند.

·                     رشد سیاسی و اقتصادی سال های 1921-1945     

بیست و شششم فوریه سال 1921 زمان جنبش شهر مسکو بین دو کشور قرارداد دوستی امضاء  شد.  طبق این قرارداد حکومت شوروی از شرطهای زمان پادشاه سر کشید و از ساختمانها و اعتباری سر کشیدند[36] و کالاهایی که آن وقت از ایران برده بودند پس دادند. مبلغ کالاهای پس داده بیش از 600 میلیون روبل بود . انگلیسی ها تشکل نظامی ناراضیان از بین افسران ملی را به وجود آوردند. فرمانده  دیویزیون پالکاونک رضا خان، آزاد کردن ارتش ازچنگال انگلیسی ها  و استقلال  نظامی را وظیفه اصلی خود می دانست.

بیست و یکم فوریه سال 1921 در تهران انقلاب رخ داد و قدرت به دست گروه بورژوازی  درآمد. برای حکومت جدید، رضا خان به عنوان وزیر نظامی تعیین شد. گروه بورژوازی بعد از قوی شدن در صدد تصاحب تمام قدرت تمام برآمدند. با هدایت رضا خان سال 1921 رفرم نظامی صادر شد.

سال 1922  کاوم السلطنة[37] به حکومت جدید که طرفدار گروه های بورژوازی و فئودالی  رسید. وی ازطرف آمریکا به همکاری با میلسپا[38] دعوت شده بود. میلسپا از اقوام بانک داران آمریکا بود. وی به شرکتهای نفتی امریکا نفوذ داشت. میلسپا به ادارۀ  خراج و جمع آوری مالیات و بودجه دولت ایران را عهده دار بود. ایران زیر نظرشرکتهای امریکا درآمده بود و بدین گونه می خواست که امتیازات انگلیسی ها را ضعیف کند.

رضا خان با اتکاء به نیروی ارتش سیاست مطیع کردن قبیله ها و متحد کردن آنها  به قدرت مرکزی درپیش گرفت . به این منظور درسال های 1922-1923 عملیات مطیع کردن قبیله های تالش، شاهسون، خلخال، ماکین[39] شدید شد. وسط سال 1923  به دست اسماعیل سمید کوم قیام کردها  را نابود ساخت.

بعد از قوی شدن رضا خان تحرک او برای گرفتن قدرت از دست قاجاریان زیاد شد. سال 1923 احمد شاه قاجار ، رضا خان را به مقام نخست وزیری پذیرفت.

رضاخان بعد از تثبیت کردن مقام خود راجع به گرفتن قدرت از دست احمد شاه اندیشید. سی و یکم اکتبر سال 1925 مجلس ایران به جای احمد شاه، رضا خان را انتحاب کرد. رضا خان به نام پهلوی قدرت را به دست گرفت وامور مملکت را منظم کرد . در سالهای 1925-1930 رضا شاه برای مدرن کردن ایران رفرم های بورژوازی را صادر کرد. برنامه های قانون مدنی و کیفرجنایتکاران اجراء شد  ومنابع ارضی را تثبیت  کرد و محاکم را از دست  روحانیون و دینداران خارج ساخت و به جای آن محکمه مدنی به وجود آورد. سالهای 1923-1927 تصرف غیر قانونی زمین محدود شد و زمینهای فئودال ها تثبیت شد.  سال های 1935- 1937 برای تقویت فرمانداران ده ها و روستاها آنها ر ا به ردیف ماموران دولتی درآورد. برای وصل کردن ده ها و شهرها جاده ها و راه آهن ها زیادی ایجادکرد. از سال 1928 قانون لباس پوشیدن  با الگوی اروپا صادر نمود. در شهرها، مدرسه ها و د�%A

Copyright © 2009 I.C.R.O. All rights reserved. رايزني فرهنگي ج .ا.ا - قزاقستان