Tuesday, May 26, 2020 فارسي|Русский
 
Главная страница | Иран|Ислам| Персидский язык и литература|чаво|связаться с нами |Ссылки| Карта сайта
Заголовок
iran
Персидский залиф
вход
имя пользователья :   
пароль :   
 
Captcha:
[регистрация]
NewsletterSignup
имя :   
электронная почта :   


  печать        отправить другу

Ислам Конференциясы ұйымы және адам құқығы

Биыл Қазақстан Ислам Конференциясы Ұйымына төралық етуді бас¬¬¬тады. Ислам ынтымақтастық ұйымы исламдық адам құқығы яғ¬ни исламдағы адам құқығы жөнінде қарар қабылдағаны белгілі. Сол қବрарға сәйкес 5-тамыз – әлемдік исламдық адам құқығы және адам ұлық¬¬тығы күні болып белгіленілген. Осы күннің қарсаңында Дү¬ние¬жү¬¬зілік адам құқығы декларациясы аясына кіретін адам ұлық¬ты¬ғы, бос¬¬тандық және теңдік секілді үш тақырыпқа исламдық тұр¬ғы¬дан сବраптау жасап көрелік.
Ағылшынша Human Rights деп айтылатын адам құқығы ли¬б嬬рал мектептердің көзқарасы бйынша мынадай түсініктерден тұ¬¬ра¬ды: адам баласының жа¬ра¬ты¬лы¬¬сынан бар, мемлекеттер пайда бо묬ғаннан бұрын болған және одан жоғары тұратын құқығы, сол се-бепті билік оны құрметтеуі тиіс¬ті. Идеалистер көзқарасы бо¬йын¬ша адам ұлықтығы, бостандық жә¬¬не теңдік адам болмысының ең негізгі тірегі және адамның өз мін¬детін атқару үшін қажет нәр¬се. Бұл құқық адам құқығы деп ата¬ла¬ды және ол адамдардың би¬лік пен заң шығарушы кеңістігінен тыс¬¬қары және де заң шығарушы еш¬¬кім¬ді ол құқықтан мақұрым қа묬дыра алмайды.
Енді үш негізгі тақырыпты та묬дап көрелік.

Адам ұлықтығы
Дүниежүзілік адам құқығы деꬬ¬ларациясына кіріспесінде адам ұлық¬¬ты¬ғы жөнінде сөз қозғалған; әйт¬¬се де ешбір дін немесе мек¬теשּׁтің адам ұлықтығына ис¬лам¬дай мән бермегені шүбәсіз. Ис¬лам көз¬қарасы бойынша адам мәр¬те¬бе¬сі мен құндылығы өте жоғары. Жବра-тушы адамды өзі жаратты, оған жер мен көктегі тіршіліктің көш¬¬басшысы болуына жағдай т󬬬ғыз¬ды, тіпті періштелердің өзі ада쬬ға бас иді. Адамға «Ха¬ли¬фа¬ту묬ла» — Ал¬ланың өкілі мәртебесі б嬬ріл¬¬ді. Бұл туралы аяттар мен руа¬йат¬тар көп, әсіресе «Исра» сү¬ре¬сінің 70 ая¬ты адам ұлықтығын ай¬қын және то¬лық жеткізген:
ولقد كرمنا بني آدم حملنا هم في البرو البحر ورزقناهم من الطيبات و فضلناهم علي كثير ممن خلقنا تفضيلا
(1)
Ислам көзқарасы бойынша, Бବ¬қа¬ра сүресінің 29 аятына сә鬬¬кес барлық адамдар дініне, ма第¬һа¬бына, сеніміне, амалдары мен мінез-құлқына қарамастан ұлық болып табылады, тақуа бо묬¬¬¬са оның ұлықтығы артады. Бас¬¬¬¬қаша айтқанда әр адам ту¬ған¬нан ұлық. Бірақ кейбір адам¬дар тବ¬қуалық арқылы тума ұлық¬ты¬ғы¬нан басқа құнды ұлықтыққа да ие б¬¬ла алады.
ان الله اكرمكم عندالله اتقاكم
Исламда адам ұлықтығы б嬬кем түрде бекітілген, ал Дү¬ни嬬жү¬зі¬лік адам құқығы дек¬ла¬ра-ция¬сын¬¬¬¬да және мемлекеттердің осы тବ¬¬қы¬рыпқа тиісті заңнамаларында үс¬¬¬¬тіртін ғана айтылған.

Бостандық
Дүниежүзілік адам құқығы де¬к¬¬¬ларациясынының 3-11-тар¬мақ¬тବ¬рын¬¬да көзделген тұлға құ-қы¬ғы жә¬¬не бостандығы, 18-21-тар¬мақ¬тବ¬рында айтылатын қоғамдық жә¬¬не саяси бостандық туралы сөз та𬬬тып көрейік.

1-Тұлғалық құқық және бос¬¬тандық
Тұлғалық құқық және бос¬тан¬дық Дүниежүзілік адам құ¬қы¬ғ¬ы деꬬларациясынының 3-11-тар¬мақ¬¬тарында көзделген және ис¬ла쬬да да айрықша мән берілген. Ис¬¬¬лам құқығында әр тұлға өмір сү¬¬¬ру, бостандық және қауіпсіздік құ¬¬¬қығына ие. Ислам бойынша ба𬬬лық адамдар еркін болып жа¬рବтылған және бостандықта өмір сү¬¬¬ру¬ге құқылы. (2)
Ислам құлдық пен құл са¬ту¬шы¬¬¬лыққа қарсы және бұларды жою үшін көп қызмет етті. Ислам па鬬¬да болған кезде құл ұстау сол ке第¬дегі қоғамның әлеуметтік-эко¬нмикалық өмірінің негізгі ті¬рек¬т嬬рінің бірі еді, сол себепті ислам құ묬дықты бірден құрта алмады. Әйт¬се де Сүннә мен сүннәт дәстүрі ада쬬дарды құл ұстаушылыққа ша¬қыр¬мады, керісінше құлдарды бо¬са¬туға шақырды.(3)
Исламның құлдарды босатуға шବ¬қыруы Ислам құқық жүйесі –фик¬хта да бекітілген. Ислам құл ұс¬¬¬таудың алғышарттарын шектеді. Ис¬¬¬лам құқығында кедейшілік, қа¬ры¬¬¬зын төлей алмау, қылмыс жасау с嬬¬бебімен құлға айналу деген тү¬сі¬¬¬ніктер жоқ. Исламда тек соғыс к嬬зінде қолға түскен жаудың құл¬ға айналуы болды және бұл жағ¬дай екіжақты үрдісте, яғни мұ¬сы묬мандармен соғысушылар да осы¬¬лай істегенде жүзеге асатын бо묬ған. Ислам ережелер мен бұ鬬рық¬тарды енгізе отырып, құл¬дық¬ты бірте-бірте жойды. Осы жер-де қазіргі дәуірдегі құл¬дық¬ты бол¬дыр¬мау үрдісінің ис¬лам не¬гіздері мен болмысымен сәй-кес¬тігін айта кет¬кен жөн болады.
Ислам адамды қинау және оның намысын таптауға қарсы. Ис¬¬лам бойынша әр тұлғаның өмі¬¬рі біреудің килігуінен сақ¬тан¬¬дырылған, оның өміріне не сау¬лығына зорлық ету қыл-мыс бо¬лып табылады және жа¬за¬ла¬на¬ды. Ислам әр тұлғаның әле¬мі мен құ¬қығын құрметтейді жә¬не ислам үшін мұсылман не¬ме¬се мұсылман емес тұлғаның қа¬ді¬рі бірдей. Ис¬лам көзқарасы бо¬йын¬ша, заң¬дар¬да көрсетілген жағ¬дай¬лар¬дан тыс бол¬ған адам өлімі қылмыс жә¬не үл¬кен күнә болып саналады, тіп¬ті Құ¬ранда бір адамды өлтіру күл¬лі адам-затты өлтіргенмен тең деп ай¬тылған. (4)
Исламда әр адам өз құқығын ая¬қ¬ас¬ты еткен амалға қарсы, құ¬зыр¬¬лы сот билігіне арыздануға құ¬қы¬лы және әділ сотты талап ету әр адам¬ның бұзылмас құқығы. Ис¬лам құ-қығы бойынша, әділет іздеуші екі жақтың әрқайсысы өз құқығын қор¬¬ғайтын қорғаушы жалдауға құ¬¬қылы. Исламда кінәсіздік пре¬зум¬пциясы бекітілген. Сот кі¬нә¬лі деп таппайынша ешкім кінәлі деп са¬налмайды.

Қоғамдық бостандық және сая¬си құқық
Қоғамдық бостандық та адам ұлық¬тығына тікелей қатысты жә¬не исламда ресми танылған. Пі¬кір, сенім және сөз бостандығы мен бірлесу және жиналыс өт¬кі¬зу бостандығы, сайлау және мем¬лекет істерін басқаруға қа¬ты¬су құқығы мен еңбек құқығы ис¬лам негіздеріне сәйкес Ислам Рес¬публикасының Ата заңында бе¬кі¬тіл¬ген және қамтамасыз етіледі.
Ислам пікір мен ойға айрықша мән береді. Құранда адамдарды пі¬кір мен ойлауға шақыратын 300-ге жақын аят бар. Дін негіздері елік¬теу мен соқыр сеніммен емес, те¬рең ой мен түсінік арқылы қа¬был¬да¬нуы тиіс. Дін және наным–сенім бос¬тандығына келетін болсақ, ис¬лам көзқарасы бойынша адам өмі¬рі дүниауи материалдық өмірімен шек-телмейді, адам бұл өмірін Құ¬дай¬ға жақын болуға, өзін рухани ке¬мелдендіріп, келешек мәңгілік өмір¬ге дайындауға жұмсауға тиіс. Осылайша Ислам үшін адам¬зат¬тың рухани және мо¬раль¬дық да¬муы мен сол арқылы барынша ке¬мелденуі өте маңызды. Ис¬лам адам-дарды Жаратушыға жа¬қын¬да¬тады және серік қосу, бұтқа та¬быну, мал-мүліктің құлы болу, Ал¬лаһ дінінен алшақтауды рұқсат ет¬пейді. Әлбәтте бұл ислам адам¬дарды сенімі үшін жазадан бо¬са¬та¬ды не болмаса сенімді зорлап та¬ңады деген сөз емес, Бақара сү¬ре¬сінің 256-шы аяты былай дейді:
(5) الغي لااكراه في الدين فتبين الرشد من
Қате сенім исламға не¬ме¬се ислам қауымына қарсы ба¬ғыт¬тал¬ған кезге дейін ғана жеке және өз¬дік сенім ретінде танылып, жа¬за¬ланбайды. Ислам көзқарасы бо¬йынша сенімді зорлап таңу еш пайдасыз және рұқсат етіл¬ме¬ген іс. Бұдан басқа Ислам ді¬ни азшылықтарды мойындап, олар¬ға өз дінін сақтауға, барлық адам құқықтарын пайдалануға, мұ-сылмандардың жанында өмір сү¬руіне рұқсат етеді. Ислам ас¬пан діндерінің құлдарынан басқа ді¬ни азшылықтарға да, егер ис¬лам¬ға қарсы бүлік не қастандық жа¬самаса, бостандық пен сый¬лас¬тыққа болуға мүмкіншілік жа¬сайды, тіпті ислам үкіметіне олар¬дан жақсылығын аямай, қам¬қор болуды тапсырады. Мұ¬сылмандарға, мұсылман емес¬тер¬ге исламдық қайырым мен әділ¬дік негіздерін ұстай отырып, оң көзбен қарау және олардың құ¬қықтарын бұзбау міндеттелген. (6)
Бұның бәрі Исламға қар¬сы бүлік не қастандық жа¬са¬майтындарға арналған. Мү¬мін¬дер¬дің әмірі Хазрат Әли (а.с ) өзінің Аш¬тар есімді билеушісіне жазған ха¬тында қол астындағы мұсылман жә¬не кәпір тұрғындардың құқығы мен бостандығы туралы былай деп бұйырған: — Қоластыңдағы хал¬қы¬ңа жыртқыш аң ұқсап шүйлікпе, олар саған ғанимат (олжа) емес; өйткені адамдар екіге бөлінеді: не се¬нің діндес бауырларың, болмаса олар да сен ұқсаған адам. (Ислам сөз бостандығын басқа адамдар құ¬қығына немесе мұсылман қа-уы¬мы¬ның мүддесіне зияны тимейтін ме¬жеге дейін ғана жөн деп са¬най¬ты¬нын айта кетейік).
Ислам пайғамбары (с.а.с) мен Рашидин халифтерінің (р.а) өне¬гелі жолы дегеніміз — сенім мен сөз бостандығын құрметтеу жә¬не сын көтере алу. Хазрат Әли (а.с) халиф кезінде халықты шын ой¬ларын айтуға және пікірлерін ашық алмасуға шақыратын (7).
Ислам сөз бостандығын мо¬йын¬дайды және оны қоғамның да¬муы¬на және қоғамдағы арсыздық пен жемқорлықтың алдын алуға қол¬дануға бағыт береді. Бостандық еш мемлекетте шектеусіз емес. Дү¬ниежүзілік адам құқығы дек¬ларациясының 29-бабына сәй-кес бостандық басқа адамдар құ¬қығын сыйлау немесе қоғам эти¬ка¬сы мен тыныштығын бұзбау не¬гізінде ғана қолданылады және ол межені заң белгілейді. Ислам ді¬нінде де бостандық межесі заң жү¬зінде, аталған негіздерді еске ұс¬тай отырып айқындалады.

Теңдік
Дүниежүзілік адам құқығы дек¬ларациясының теңдік тұғыры ис¬лам құқығы тұғырларының да бірі. Ислам адам баласын тең деп санайды және олар нәсілі, ті¬лі, түсі, байлығы, ұлты және же¬ріне қарай бір-біріне үстем бол¬май¬ды. Ислам барлық таптық және тай¬па¬лық үстемдікке қарсы. Құран тең¬дік туралы басқа көктен түскен кі¬таптарға қарағанда өте түсінікті жә¬не жатық тілмен айқындап бер¬ген:
يا ايها الناس انا خلقنا كم من ذكر وانثي و جعلنا كم شعوبا و قبائل لتعارفوا . ان اكرمكم عندالله اتقاكم
(8)( حجرات ، 13 )
Ниса сүресінің алғашқы ая¬тын¬да былай делінген :
يا ايها الناس اتقوا ربكم الذي خلكم من نفس واحدة و خلق منها زوجهد وبث منهما رجالا” كثيرا” و نسانا
Бұл сияқты адамға қарата ай¬тыл¬ған, адамның шығу тегінің бір еке¬нін білдіретін аяттар Ислам үшін адамзат тұжырымының бі¬ре¬гейлігін және жер бетіндегі адам¬дардың, дүниеден озғаны бол¬сын немесе қазіргі тұрғыны бол¬сын, өзара тең екенін дә¬лел¬дей¬ді. Ислам құқығында бірдей шарт¬¬тағы барлық адамдардың құ¬¬қығы мен міндеті тең. Еркек пен әйел де кейбір ерекше жағ¬да鬬ларда болмаса тең құқыққа ие. Исламдағы теңдік тауһидтен бас¬¬тау алады; тауһид, яғни жа¬рବтушының бір екендігі, оның с謬паты мен амалдарының бір¬лі¬гі, тіршілік әлемінің бірлігі тұ¬жы¬¬рымдарының бірлігі, адамзат әл嬬мінің бірлігі, тіпті жаратылыс мақ¬¬саттарының бірлігі дегеніміз.(9)
Ислам бізге бір құдайдың ал¬ды¬на жығылып сәжде етуге лайық бол¬ған тек адам ғана және сол адам¬дардың бәрі жаратушының ал¬дында бір-бірімен тең деп үй¬ре¬теді.

Дереккөздер:
1.«Біз адам баласын ар¬дақ¬та¬дық, су мен жерге орналастырдық, та¬за нәрселерден ризықтарын (жа¬сап) бердік, оларды басқа жа¬рат¬қандарымыздан әлдеқайда ар¬тық жараттық» («Исра» сүресі, 70-аят).
2. Мүміндер әмірі Хазрат Әли (а.с) былай деген: لاتكن عبد غيرك و تدجعلك الله حرا
(Құдайдан басқа) ешкімнің пен¬десі болма, өйткені сені Жа¬ра¬ту¬шы еркін етіп жаратқан .
(Нәхдж ул – Бәләға кітабы )
3 – Балад сүресі , 11,12,13,14 аят¬тары
فلااقتخم العقبه. . ماادريك مالقبه ؟ فك رقبه . اواطعام في يوم ذي مسغبه
Сонда ол кедергіні асуға ты¬рыс¬пады (11) Кедергінің не екенін қай¬дан білесің? (12)
Ол — құл азат ету (13) Немесе ашар¬шылық күнде тамақтандыру (14)
4 – әл – Мәида сүресі, 32-аят
اوفساد في الارض فكانما قتل الناس جمعيا و من احياها فكانها احيا الناس جمعيا انه من قتل نفسا بغير نفس
«Кім кісі өлтірмеген, не¬м嬬се жер жүзінде бұзақылық қы묬маған біреуді өлтірсе, сон¬да шынайы түрде барлық ада쬬ды өлтіргенмен; және кім оны тірілтсе барлық адамды ті¬рілткенмен тең», – деп жаз¬дық».
5 – Дінде зорлау жоқ. Ра¬сын¬да туралық, азғындықтан ажы¬ра¬тылды. Енді кім жауыздыққа қар¬сы келіп, Аллаға иман келтірсе, сон¬да ол рас үзілмейтін (берік) тұт¬қаны ұстады. Алла әр нәрсені ес¬туші, білуші. (256)
6 – Мүмтәхинә сүресі , 8 -аят
Алла (Т.) дін жайында сен¬дермен соғыспаған және жұрт¬та¬рыңнан шығармағандарға жақ-сылық қылуларыңа, әділдік ету¬ле¬ріңе тыйым салмайды. Расында Ал¬ла (Т.) турашылдарды жақсы кө¬реді. (8)
7 – Мүміндер әмірі Хазрат Әли (а .с ) былай деген: — Хақ сөз¬ді сөйлеп, әділдікке жақтасудан қа¬лыс қалмаңдар. Мен де тіптен қа¬телік жасамайтындардан жо¬ғары емеспін ғой. Мен өз ісім¬де қателікке бой алдырудан сақ¬тал¬ма¬ғанмын, тек менің өмірім мен іс-терімді терең және басынан бі¬ліп тұратын Құдай көмектеседі жә¬не арқа болады. Біз бен сіздер Жа¬ратушының тек пендесіміз, одан басқа Құдайымыз жоқ. (Нәхдж ул-Бәләға кітабы )
8 – Әй, адам баласы! Шүбәсыз сен¬дерді бір ер, бір әйелден (Адам, Ха¬уадан) жараттық. Сондай-ақ бір-біріңді тануларың үшін сен¬дер¬ді ұлттар, рулар қылдық. Шы¬нында Алланың қасында ең ардақтыларың тақуаларың. Шәк¬сіз Алла толық білуші, әр нәрседен ха¬бар алушы. (13 аят)
9 – Әй, адам баласы! Сендерді бір кісіден (Адам атадан) жаратқан жә¬не одан оның жұбайын (Хауа ана¬ны) жаратып, ол екеуінен көп¬теген ер, әйелді таратқан Раб¬бы¬ларыңнан қорқыңдар. Сол ар¬қылы өзара сұрасқан Алладан жә¬не туыстардан (безуден) сақ¬та¬ның¬дар. Шәксіз Алла (Т.) сендерді ба¬қылаушы. (1 аят)
Сөз соңында, шын жүректен Қа¬зақстан халқы мен мемлекетіне бе¬реке мен сәттілік тілейміз !

Қазақстандағы Иран Ислам Республикасы Елшілігінің Мәдени өкілдігі
http://pr-hal.kz/?p=3707


13:05 - 29/08/2011    /    номер : 568720    /    количество просмотров : 1781







поиск
поиск поиск в интернете
banners
электронные книги России

Положение женщин в Исламской Республике Иран

Иранское агентство новостей Коран -ИКНА

Гостелерадио ИРИ

Тебьян

Достижения Ирана

International Centre for Dialogue Among Civilizations

Всемирая ассамблея Ахл-аль-байт

Research Institute of Strategic Studies

Международный информационный центр - Ал-уль-бейт

Культурное представительство Исламской Республики Иран в Москве

Iranian Academy of the Arts

Iranian Cutural Heritage Organization
vote
голосование не действует
UsersStats
посетители этой страницы: 847118
посетители в течение дня : 10
посетители этой страницы : 1067887
посетители онлайн : 1
Загрузка страницы : 4.0000

Главная страница | Иран|Ислам| Персидский язык и литература|чаво|связаться с нами |Ссылки| Карта сайта